История Польши (на польском языке) ч.2

загрузка...

Po śmierci Kazimierza Wielkiego królem Polski został Ludwik Andegaweński – król Węgier, zwany również Ludwikiem Węgierskim. Ludwik Węgierski, pragnąc zapewnić tron polski jednej ze swych córek, dał szlachcie ważny przywilej w Koszycach w 1374 r. Zwalniał on szlachtę od podatków z wyjątkiem poradlnego. „Poradlne, podatek poradlny – w dawnej Polsce danina prawa książęcego zależna od rozmiarów ziemi uprawnej, od XIV wieku łanowe, w 1629 zastąpiona przez podymne.
Stały podatek od dóbr ziemskich wprowadzony przez Kazimierza Wielkiego, w wysokości 12 groszy w dobrach rycerskich oraz 24 groszy w dobrach klasztornych. Na mocy przywileju koszyckiego z 1374 roku podatek poradlny zmniejszono z 12 do 2 groszy z lana”.
Po śmierci Ludwika Węgierskiego na tronie zasiadła jego najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego – Jadwiga (1384-1399). W jej imieniu władzę sprawowali możni panowie. Oni też zdecydowali, że Polska powinna związać się z innym swym sąsiadem – Litwą. Doprowadzili do unii polsko-litewskiej i małżeństwa Jadwigi z wielkim księciem litewskim Jagiełłą. Główną przyczyną zawarcia unii polsko-litewskiej było zagrożenie Polski i Litwy przez wspólnego wroga – zakon krzyżacki.
1386 – Polska i Litwa zawarły unię w Krewie. Za rękę Jadwigi i koronę króla polskiego Jagiełło zobowiązał się:
1) przyjąć chrzest wraz z całym krajem (Litwa była pogańska);
2) przyłączyć Wielkie Księstwo Litewskie do Królestwa Polskiego;
3) odzyskać ziemie utracone przez Polskę i Litwę.
W 1386 Jagiełło przybył do Krakowa, gdzie odbył się chrzest na którym otrzymał imię Władysław, ślub z Jadwigą i koronacja na króla Polski. Władysław Jagiełło dał początek dynastii Jagiellonów w Polsce. Unia krewska rozpadła się w 1399 roku, po śmierci Jadwigi.
W okresie rządów pierwszych Jagiellonów Polska i Litwa walczyły o odzyskanie ziem nadbałtyckich przez Krzyżaków. Ludność tych ziem buntowała się przeciwko Krzyżakom. Państwo krzyżackie ze stolicą w Malborku było silne i dobrze zorganizowane. Zagrażało Polsce i Litwie. W 1409 r. rozpoczęła się „wielka wojna”.
1410 — bitwa pod Grunwaldem.
Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410, w czasie trwania wielkiej wojny, między siłami zakonu krzyżackiego pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena a połączonymi siłami polskimi i litewskimi pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły. Bitwa pod Grunwaldem zakończyła się wielkim sukcesem militarnym Polski i Litwy. Złamana została potęga zakonu krzyżackiego. Po zakończeniu bitwy Jagiełło udał się ze swoją armią pod Malbork. Jednak oblężenie Malborka zakończyło się niepowodzeniem.
Władysław 1411 roku – zawarto pokój w Toruniu. Polska ziemię dobrzyńską. Pomorze Gdańskie pozostawało nadal w rękach Zakonu. Po „wielkiej wojnie” stosunki między Polską a Krzyżakami układały się źle.
Władysław Jagiełło pozostawił dwóch synów: dziesięcioletniego Władysława i siedmioletniego Kazimierza. Nowym królem po śmierci Władysława Jagiełło -1434 r. nowym królem został Władysław. Władzę w jego imieniu sprawowali polscy panowie. Gdy Władysław miał 16 lat, swoim królem go wybrali także Węgrzy. Młody władca wyjechał na Węgrzy, koronował się i tam pozostał. W wojnie z Turcją pod Warną młody Władysław zginął w 1444 r. Zwany odtąd Warneńczykiem. Po śmierci króla Władysława pod Warną przez trzy lata trwało w Polsce bezkrólewie. Drugi syn – Kazimierz, który w tym czasie rządził Litwą, przybył do Krakowa i koronował się w 1447 roku na króla Polski. Za jego panowania doszło do nowej rozprawy z Krzyżakami. W 1454 r. wybuchła nowa wojna i trwała ona 13 lat. Prowadził ją syn Władysława Jagiełły – Kazimierz Jagiellończyk. Wojna zakończyła się sukcesem militarnym i politycznym Polski. Pokój zawarto w Toruniu w 1466 r.
W 1466 r. Polska odzyskała Pomorze Gdańskie – dostęp do Bałtyku. Otwierało to przed państwem polskim wielkie możliwości gospodarcze – eksport towarów przez Bałtyk. Stało się to przyczyną powstawania w Polsce folwarków szlacheckich – dużych gospodarstw rolnych lub hodowlanych. Rozwój folwarku umocnił znaczenie szlachty w społeczeństwie, ponieważ stała się ekonomicznie najsilniejszym stanem. Zaczęła walkę o dominującą pozycję polityczną w państwie.
Przywileje szlachty:
/Pierwszy przywilej stanowy szlachta uzyskała od Ludwika Węgierskiego w 1374 r. Następnie od Władysława Jagiełły – prawo nietykalności osobistej i majątkowej. Na początku wojny trzynastoletniej szlachta zebrana na pospolite ruszenie domagała się od króla nowych przywilejów. W tej sytuacji Kazimierz Jagiellończyk musiał zgodzić się na jej żądania i w 1454 r. wydał statuty nieszawskie – zobowiązanie króla, iż nie będzie nakładał ani wypowiadał wojny bez szlachty. Przewagę szlachty wśród innych stanów umocniły statuty piotrkowskie w 1496 r. – pozbawienie mieszczan prawa nabywania ziemi, przypisania chłopa do ziemi. W 1505 r. konstytucja „nihil novi” – nic nowego nie może być postanowione w państwie bez zgody szlachty./

...

Gdy zmarł Kazimierz Jagiellończyk królem obrano Jana Olbrachta. Panowanie jego trwało 9 lat, w tym czasie prowadził wojnę z Turkami.
Kolejnym władcą był brat Jana Olbrachta, Aleksander. Zanim został królem Polski, rządził Litwą. W czasie jego panowania wybuchła wojna z Wielkim Księstwem Moskiewskim, panowanie tego króla trwało 5 lat.
Następnym władcą był król Zygmunt I stary. Za panowanie tego króla nadal toczyła się długotrwała wojna z Moskwą o pograniczne ziemie ruskie. Brały w niej udział wojska polskie i litewskie.
Wielki mistrz zakonu krzyżackiego Albrecht Hohenzollern odmówił posłuszeństwa i nie chciał złożyć hołdu polskiemu królowi. Miał zamiar zaatakować Polskę, lecz Polacy uprzedzili go. Polska był silna i mogła zupełnie zniszczyć państwo krzyżackie, lecz król nie uczynił tego na prośbę papieża i cesarza. Albrecht rozwiązał zakon krzyżacki, przyjął wyznanie luterańskie i ogłosił się świeckim księciem. Jako książę Prus przybył w roku 1525 do Karkowa i złożył na rynku uroczysty hołd królowi Zygmuntowi I.
Ciekawostka:
Gdy Polska była zajęta wojną z Moskwą. W jej granice wtargnęli Mołdawianie. Hetman Jan Tarnowski stoczył z nimi zwycięską bitwę pod Oberżynę. Z dział zdobytych w tej bitwie odlano wielki dzwon i zawieszono go w wieży katedry na Wawelu. Nazwano go „Zygmuntem”.
Zygmunt I był ożeniony z własną księżniczką Boną. Wykształcona i bogata młoda królowa sprowadziła z Włoch wielu dworzan, artystów i rzemieślników. Zamek królewski na Wawelu został przebudowany i stał się jedną ze wspanialszych rezydencji w europie. Zygmunt I Stary miał tylko jednego syna – Zygmunta Augusta. Chcąc mu zapewnić tron po sobie, polecił koronować go na króla jeszcze w młodym wieku. Zygmunt August był władcą wykształconym, okazał się także zręcznym politykiem.
Nad Bałtykiem leżały Inflanty. Kraj ten należał do niemieckiego zakonu rycerskiego Kawalerów Mieczowych. Był to zakon podobny do zakonu krzyżackiego, lecz znacznie słabszy. W 1561 r. nastąpiła likwidacja państwa zakonnego w Inflantach, a jego tereny zostały podporządkowane Zygmuntowi Augustowi.
Zygmunt August nie miał komu przekazać tronu, był ostatnim męskim potomkiem królewskiego rodu Jagiellonów. Bardzo troszczył się o to, by Polska nadal pozostała w unii z Litwą. W 1569 r. Polska i Litwa zawarły unię w Lublinie. Unia lubelska była unią personalno-realną. Utworzono wspólne państwo – Rzeczpospolita, składające się z dwóch części: Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. W jej wyniku powstało państwo znane w historiografii jako Rzeczpospolita Obojga Narodów – ze wspólnym monarchą, herbem, sejmem, walutą, polityką zagraniczną i obronną – zachowano odrębny skarb, urzędy, wojsko i sądownictwo.
Po śmierci Zygmunta Augusta wybrano królem polskim francuskiego królewicza Henryka Walezego. Henryk Walezy był koronowany na Wawelu. Niestety nowy król nie był lubiany przez Polaków. Nie znał polskich obyczajów i nie rozumiał języka polskiego. Panował w Polsce kilka miesięcy, kiedy dowiedział się, że zmarł jego brat – król Francji, potajemnie wyjechał do Paryża.
Po dwuletnim bezkrólewiu odbyła się następna elekcja. Spośród wielu kandydatów szlachta wybrała węgierskiego księcia Siedmiogrodu – Stefana Batorego. Wybór był udany, bo nowy król – wykształcony i mądry, dbał o dobro swojej przybranej ojczyzny. Gdy car moskiewski Iwan Grozy najechał polskie Inflanty, by przyłączyć je do swojego państwa, Stefan Batory odniósł zwycięstwo. Po zawarciu pokoju z Moskwą Stefan Batory rozpoczął przygotowania do wojny z Turcją. Król zamierzał połączyć siły kilku państw chrześcijańskich i wyprzeć Turków z Europy. Panował w Polsce zaledwie 10 lat.
Stefan Batory w 1587 założył w Wilnie uniwersytet, drugi po krakowskim.
Powiernikiem Stefana Batorego i jego wiernym przyjacielem był Jan Zamoyski, kanclerz i wielki hetman koronny. To on doradzał królowi, jak ma decydować. Jan Zamoyski założył duże, piękne miasto Zamość. Stefana Batorego uważa się za jednego z wybitniejszych władców, jakich Polska miała w swej historii.
Po śmierci Stefana Batorego szlachta obrała królem szwedzkiego królewicza Zygmunta III z rodu Wazów. Za panowania króla Zygmunta III stolica Polski została przeniesiona z Krakowa do Warszawy-w 1596 r. siedziba królewska zostaje przeniesiona do Warszawy. Kraków przestaje być stolicą.
Za panowania Zygmunta III rozpoczęły się ciężkie wojny:
ze Szwecją – pierwszej poł. XVII w. przez wiele lat toczyły się walki między Polską a Szwecją. Polacy odnieśli wiele wspaniałych zwycięstw-hetman Karol Chodkiewicz odniósł zwycięstwo pod Oliwą – 1605 r., flota polska pod oliwą – 1627 r.
W 1632 r. zmarł Zygmunt III Waza.
Gdy zdolny i energiczny syn Zygmunta III Wazy został królem Polska prowadziła wojny z:
Szwecją, Moskwą i Turcją.
W drugiej poł. XVII w. Szwedzi ponownie zaatakowali Polskę w 1655 r. Najazd ten nazywany jest w historii „potopem” szwedzkim, ponieważ ogromna część kraju znalazła się pod kontrolą Szwedów. Część magnaterii zdradziła ojczyznę, popierając króla czeskiego Karola Gustawa. W obronie kraju stanкіa drobna szlachta, chłopi i mieszczanie. Zorganizowali oni wojnę partyzancką, którą kierował wybitny dowódca polski Hetman Stefan Czarniecki. Wojna zakończyła się pokojem w Oliwie w 1660 r.
długą i trudną wojnę z Moskwą-w 1610 r. hetman Stanisław Żółkiewski pokonał armię moskiewską. W drugiej poł. XVII doszło do wojny z Rosją o Ukrainę. Ważnym problemem ówczesnej Polski była sprawa kozacka. Największe powstanie kozackie wybuchło 1648 r. Bohdan Chmielnicki – przywódca powstania na Ukrainie – walcząc przeciwko Polsce, zwrócił się o pomoc do Rosji. W 1654 r. nastąpiło przyłączenie Ukrainy do Rosji. Wojny te zakończyły się w 1667 r. – rozejmem w Andryczowie.
Wojny z Turcją – w XII w. przez wiele lat toczyły się wojny polsko-tureckie. W wojnach tych Polska straciła dwóch wybitnych hetmanów – Stanisława Żółkiewskiego – w 1620 r. pod Cecorą i Karola Chodkiewicza – w 1621 r. – w Chocimia.
W drugiej poł. XVII w. w walkach z Turcją wsławił się hetman Jan Sobieski. Pokonał on Turków pod Chocimiem w 1673 r. Uznając jego zasługi Polacy wybrali go swym królem. Największym sukcesem wojsk polskich nad Turkami była bitwa pod Wiedniem. W 1683 Turcy oblegali stolicę Austrii-Wiedeń. Zwycięstwo pod Wiedniem przyniosło sławę polskiemu wojsku. Potęga Turcji została złamana. Wojna skończyła się pokojem zawartym w Karłowicach w 1699 r. Polska odzyskała utracone ziemie.
Następnym władcą Polski był Jan Kazimierz – młodszy syn Zygmunta III Wazy. Na okres jego panowania przypadają wojny z Moskwą, a także wielkie powstanie kozackie na Ukrainie. Wojska szwedzkie opanowały większość kraju, a król musiał się schronić za granicą. Kraj znalazł się w stanie rozprzężenia i ruiny. Król oceniał, że przyczyną nieszczęść wielkiego państwa jest słabość władzy i samowola szlachty. Jednak próby przeprowadzenia reform wywołały w 1665 r. wojnę domową zwaną rokoszem Lubomirskiego. Rozgoryczony Jan Kazimierz abdykował w 1668 r. i wyjechał do Francji.
Michał Korybut Wiśniowiecki-król polski od 1669, syn księcia Jeremiego Wiśniowieckiego i Gryzeldy Konstancji z Zamoyskich. Po abdykacji Jana Kazimierza wyniesiony na tron dzięki poparciu średniej szlachty.
Od połowy XVII do poł. XVIII w. miał miejsce w Polsce kryzys gospodarki, załamała się produkcja rolna, pogorszyła się sytuacja chłopów. Podupadły miasta, rzemiosło i handel. Zmniejszyła się liczba ludności o ok. 35%.
Sytuacja wewnętrzna była niekorzystna, zmalał autorytet króla, posłowie coraz częściej stosowali prawo liberum veto – wolne. Prawo to pozwalało jednemu posłowi na zerwanie sejmu i unieważnienie wszystkich jego uchwał.

Poprzednia część

...

Поделиться в соц. сетях

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Комментарии

История Польши (на польском языке) ч.2 — 1 комментарий

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.